الشيخ علي المشكيني
23
گفتارها و نوشتارها در نشريات و مقدمه كتاب ها (فارسى)
در نظر آنها مفهوم بوده ؟ و اگر چنين است ، آيهاى كه دقيقترين مفسر اسلامى در فهم و تفسير ظاهر آن چندين صفحه تحقيق دارد و گاهى هم اظهار عجز از فهم آن مىكند ، چگونه آنها مطلب را به راحتى استفاده مىكردند ؟ و اگر چنين نيست ، آيا طوطىوار ياد مىگرفتند ؟ و چگونه سؤالاتى در اطراف آن انجام نمىگرفت و يا بسيار اندك انجام مىگرفت ؟ 9 . تقسيم هر سورهاى به جملات محدود و فواصل معين و تسميه هر يك به آيه و تحديد آيات به حدودى كوتاه و بلند و قرار دادن آنها در شمارى مخصوص به تعيين چه كسى بوده ؟ آيا از خود اين كلام شريف استفاده مىشود ، نظير استناد قوافى شعر به سازندهء آن و يا آن كه به واسطهء توقف نمودن خود پيامبر بر سر آيهها در هنگام قرائت بوده ؟ و آيا عدد آيات در همان اعصار معين بوده و بالأخره اختلاف آيات از چه منشأ است ؟ 10 . بىترديد ، اين كتاب بزرگ سرا پا اعجاز است ، لكن آيا اعجاز آن در عبارتها و الفاظ آن است كه به طرزى زيبا و جالب ، دلنشين و جاذب ، فصيح و مليح ، شيرين و نمكين سروده شده ، و يا در محتوا و معانى عميق آن ؟ و يا در توضيح رسا و حيرت انگيز آن در مبحث الهيات كه در مقابل توحيد تجسّمى تورات ، و ثنويت مانوى ايران ، و تثليث اقنومى انجيل ، و تعدد انواع هند و غير ذلك ، توحيد ذاتى آن ، چنان متين و معقول را مطرح نموده و ذات حق را عارى از تعدد و تجسم ، و منزه از عوارض امكان ، بر عقل سليم بشرى و خردهاى بىشائبه انسانى ارائه داده ؟ و يا در عرضه داشتن مجموعه قوانينى به نام شريعت ، مركب از اصول عقايد و فنون اخلاق و فروع عمل كه ملاحظه استحكام احكام و استقامت قوانين و متانت فروع آن ، هر عقل ژرفانديش را متحير نموده ، تحت تأثير قرار مىدهد و راههاى خدشه و نقض و ردّ و ابطال را مىبندد و يا در اشاره به اسرار نهفته خلقت و دقايق مرموز عالم هستى - كه در عصر نزول اين كتاب افكار انسانها بدان توجه نداشتند - همانند كرويت زمين ، حركت وضعى و انتقالى آن ، تلقيح نباتات به وزش بادها ، رموز خلقت جنين در ميان